Blog 10: De economische waarde van een groene en gezonde leefomgeving
We weten allemaal dat bomen en andere vegetatie in de stad belangrijk zijn. Maar nieuw onderzoek maakt de economische kosten en baten van vergroening beter inzichtelijk en koppelt deze direct aan gemeentelijke budgetten en investeringen. Dit biedt volop inspiratie voor de vergroening van het Alphense Stadshuisplein.
Inzicht in economische en maatschappelijke baten van groen
Om stedelijke vergroening echt te versnellen is het van belang om de economische effecten goed inzichtelijk te maken. Hierbij gaat het zeker niet alleen om de kosten voor aanleg en beheer, maar vooral ook om de baten – zowel op korte en langere termijn. Het rapport ‘Groen op de Balans’ geschreven door Tom Bade voor de Koninklijke Vereniging van Hoveniers en Groenvoorzieners (VHG) analyseert de maatschappelijke baten. Het rapport kijkt ook naar de meer directe economische effecten van groen in wat de auteur noemt het ‘versteende tijdperk’. Op kortere termijn kan vergroening bijvoorbeeld extra inkomsten aan onroerende zaakbelasting (OZB) opleveren voor gemeenten, omdat huisprijzen stijgen. Ook kunnen investeringen worden vermeden of uitgesteld, zoals wanneer het groen de schade aan asfalt (voor beschaduwing) of riool (minder wateroverlast tijdens hevige regenbuien) verlaagt.
Groene Cirkels en onderzoek in Dordrecht
De economie van stedelijke vergroening stond ook centraal tijdens een bijeenkomst in maart 2026 van het werkteam van Groene Cirkels Groene Gezonde Stad (GCGGS). Ook Alphen is actief betrokken bij dit initiatief dat via vergroening de nadruk legt op klimaataanpassing, biodiversiteit en het ondersteunen van een gezonde leefstijl. Tijdens de bijeenkomst was er vooral aandacht voor een TNO-onderzoek naar de financiële stromen in de groene, gezonde leefomgeving, uitgevoerd door GCGGS in een samenwerking tussen de gemeente Dordrecht en de provincie Zuid-Holland. Het is bekend dat investeringen in een groene, gezonde leefomgeving vaak een positief effect hebben op verschillende taken en doelen in de gemeentelijke begroting. Het onderzoek door TNO wilde daar meer inzicht in te krijgen.
Werken met verschillende scenario’s
Voor het onderzoek gebruikte het TNO-team een methode genaamd ‘Urban Financial Metabolism’. Hierbij wordt er bijvoorbeeld voor de openbare ruimte gekeken naar verschillende scenario’s, activiteiten en behoeften, en het effect hiervan op de begroting van gemeentelijke afdelingen. Ter illustratie werden er voor Dordrechtse Mauveplein drie scenario’s bekeken. In het nulscenario ging het om het plein in zijn huidige situatie. In het minimale scenario werd er niet geïnvesteerd in het plein en werden er zelfs voorzieningen en groen verwijderd om de beheerkosten te verlagen. In het maximale scenario werd er daarentegen fors geïnvesteerd in vergroening en kwaliteit van het plein. Op de scenario’s werden vervolgens verschillende methodes en analyses losgelaten, zoals de Gebiedscheck Gezonde Leefomgeving. Hiermee konden de effecten, kosten and baten worden bepaald op het vlak van gezondheid, klimaatbestendigheid en sociale veerkracht, vooral voor de lokale bewoners.
Investeren in groen is een goed idee
De uitkomsten van de studie zijn veelbelovend. Het rapport maakt duidelijk dat investeren in een gezonde leefomgeving langdurige maatschappelijke en financiële voordelen oplevert. Vooral binnen het sociaal domein zijn de positieve effecten groot, gevolgd door volksgezondheid, milieu en veiligheid. Een combinatie van verschillende elementen, groen, klimaatadaptatie en ruimte om te spelen, bewegen, sporten en ontmoeten, leidt tot de grootste winst voor inwoners. Het onderzoek geeft aan dat het maximumscenario kan zorgen voor een verlaging van toekomstige gemeentelijke investeringen die noodzakelijk zullen zijn wanneer bijvoorbeeld de gezondheid van bewoners achteruitgaat of als er meer sociale problemen ontstaan. Het groene plein functioneert als gezonde verblijfs- en ontmoetingsruimte voor de buurt.
Ook van belang voor het Stadhuisplein
De onderzoekers van TNO geven in het rapport aan dat de resultaten ook gebruikt kunnen worden voor pleinen en vergroening elders. Dit biedt een mooi aanknopingspunt voor het Alphense Stadhuisplein, waar de vergroening van een paar jaar geleden inmiddels ook effect begint te hebben. In de toekomst kan er wellicht ook worden gekeken naar de bijdragen van het plein aan een gezondere leefomgeving en leefstijl, naast de baten op het vlak van verkoeling, waterbeheer en het verhogen van de biodiversiteit die nu al regelmatig worden onderzocht. Door onderzoek zoals dat van TNO gaat het niet langer alleen om maatschappelijke baten van groen die soms moeilijk te vangen zijn in gemeentelijke begrotingen en besluitsprocessen. Er kan nu worden gekeken naar directe financiële stromen en impact op gemeentelijke budgetten en toekomstige investeringen.