Blog 8: Meer klimaatadaptieve pleinen
Door de aanleg van groen is het Stadhuisplein in Alphen aan den Rijn al een stuk koeler geworden. Ook andere gemeenten proberen hun vaak versteende pleinen groener en meer klimaatadaptief te maken. Welke factoren zijn daarbij van belang en wat is de rol van vegetatie? Nieuwe studies bieden inspiratie.
Door de aanleg van groen is het Stadhuisplein in Alphen aan den Rijn al een stuk koeler geworden. Ook andere gemeenten proberen hun vaak versteende pleinen groener en meer klimaatadaptief te maken. Welke factoren zijn daarbij van belang en wat is de rol van vegetatie? Nieuwe studies bieden inspiratie.
Van versteend naar klimaatadaptief
Zoals we ook weten uit Alphen zijn pleinen belangrijk in de bebouwde omgeving, vooral als ontmoetings- en ontspanningsplek. Maar door klimaatveranderingen is het steeds vaker niet zo prettig vertoeven op onze pleinen. Tijdens hittegolven zijn het ook de pleinen die sterk versteend zijn waar de gevoelstemperatuurflink oploopt. Bovendien kunnen er bij gebrek aan vegetatie en onverharde oppervlakten problemen ontstaan bij hevige regenval. Welke pleinen zijn beter bestand tegen klimaatveranderingen en wat kunnen we doen om de situatie op versteende pleinen te verbeteren?
Studie naar klimaatadaptieve pleinen in Rotterdam
Volgens Rotterdamse onderzoekers ontbreekt het aan een betrouwbaar en makkelijk te gebruiken instrument om het klimaatadaptief vermogen van pleinen te bepalen. Daarom werd er in Rotterdam een gedegen analyse uitgevoerd van bestaande pleinen. Daarbij werd gekeken naar verschillende pleintypen, zoals sportpleinen, uitrustpleinen en multifunctionele pleinen. Ook werden factoren onderzocht die kunnen helpen bij klimaataanpassing, zoals schaduw, verdamping, en afvoer en mogelijkheid tot infiltratie van water. Grote bomen die veel schaduw geven en ook voor verdamping (en daarmee verkoeling) zorgen spelen hierbij een cruciale rol. Maar ook andere soorten vegetatie zoals struiken en het soort bodembedekking zijn van groot belang. Om de klimaateffecten goed te analyseren moet er worden gekeken naar bijvoorbeeld de totale kroonprojectie van de aanwezige bomen, de hoogte en de verdampingswaarde van de aanwezige vegetatie en de doorlatenheid van de bodembedekking.
Groene baten van het Stadhuisplein in Eindhoven
In TKI Project Succesvol Implementeren van Groen in de Stad is een eerste versie van de Quickscan Groene Baten ontwikkeld. Dit instrument stelt adviseurs en ontwerpers betrokken bij aanleg of renovatie van pleinen in staat om met gestandaardiseerde stedelijke ‘blokken’, van 1x1x1 meter, een plein (of straat) virtueel na te bouwen. Het voorlopig ontwerp kan in verschillende opstellingen met bijvoorbeeld meer of minder bomen en groen, en meer of minder ondergrondse voorzieningen voor boomwortels en regenwateropslag doorgerekend worden. Het Quickscan model rekent op basis van algemene kengetallen een eerste inschatting van de groene baten door, zodat in het schetsontwerp de effecten van de ontwerpbeslissingen op de klimaatbestendigheid al duidelijk worden.
Op de foto: 2 scenarios van een uitsnede van het schetsontwerp van het Stadhuisplein in Eindhoven. Volgens de Quickscan verdubbelt de verdamping door vegetatie, wat een geschatte vermindering van het stedelijk hitte-eiland effect geeft van 3,5 graden (TKI SIGS).
Inspiratie voor Alphen aan den Rijn
Het vernieuwde Stadhuisplein kan met de nieuwe methoden worden doorgelicht. Zoals de eerste studies hebben aangegeven (lees de eerdere blogs) hebben de nieuwe plantvakken en bomen al effect op de temperatuur en de waterhuishouding. De nieuwe bomen bieden schaduw en de gelaagde en diverse vegetatie helpt bij het reguleren van hevige regenbuien. Ook is het goed dat er meer onverhard oppervlakte is komen op het plein. Wellicht kan er in de toekomst een vergelijking worden gemaakt tussen verschillende (typen) pleinen in de gemeente, zodat we meer kunnen zeggen over wat werkt en welke aanpassingen eventueel gedaan kunnen worden. Het Stadhuisplein biedt daarvoor alvast een mooie testcase.